SAMANYOLU GALAKSİSİ

1) Samanyolu spiral bir galaksidir.

Samanyolu, spiral bir galaksi ve güzel bir görünüme sahiptir. Galaksimizle ilgili çok şey bilmekteyiz. Samanyolu’nun, merkezden çıkan harikulade kolları ve bu kollarda çok parlak yıldız kümeleri vardır. Spiral galaksiler gizemli özelliklere sahiptir. Merkezde, yıldız topluluklarını içinde barındıran bir blok ve bu bloktan dışarı fışkıran kollar vardır. Gök bilimciler bu tip spirallere, parmaklıklı spiral demekteler. Gerçekte Güneş Sistemi, oldukça büyük bir kolda yer almaktadır. Bu kolun bir ucundan öteki ucuna kadar olan uzaklık 27,000 ışık yılıdır. Güneş sistemini de içinde barındıran bu kol, parmaklıklı spiral kolların çoğundan büyüktür. Bu bölge, oldukça pürüzlü bir görünüme sahiptir.

2) Merkezde, büyük bir kara delik bulunmaktadır.

Samanyolu’nun merkezinde koskocaman bir dev yatmakta. Süper yoğunlukta bir kara delik. Sahip olduğu çekim gücü sayesinde, orada olduğunu biliyoruz. Merkeze bir kaç milyar km. uzaklıkta bulunan yıldızlar, kara deliğin etrafında, inanılmaz hızla hareket ederler. Bu yıldızlar, takip ettikleri yörüngede, saniyede binlerce kilometre hızla deli gibi akıp gitmekte ve sahip oldukları yüksek hız sayesinde, bağımlı oldukları nesnenin kütlesine adeta meydan okumaktalar. Yıldızları bu hıza yükselten kütlenin, Güneşimizin kütlesinin dört milyon katı olması gerekir. Buna rağmen, elde edilen resimlerde, hiç bir şey görünmemekte. Güneşin kütlesinin dört milyon katı olan ve yine de hiç ışık yaymayan ne olabilir? Güneşten dört milyon kat daha fazla yoğunluğa sahip olmasına rağmen, Samanyolunun merkezindeki bu kara deliği, Güneş sistemi gibi 400 milyar yıldızı içinde barındıran Galaksimizin kütlesiyle mukayese edecek olursak, ana kütlenin sadece minik bir parçasını oluşturduğunu görürüz. Bu sebepten, dünyamızın, bu kara delik tarafından yutulma tehlikesi bulunmamaktadır. Çünkü, bizden 250 katrilyon kilometre uzaklıkta bulunmaktadır. Bu günkü inanışa göre, galaksilerin merkezinde bulunan ve çok büyük yoğunluğa sahip olan kara delikler, galaksilerin oluşum safhasında meydana gelmektedir. Gerçekte, maddeler içe doğru düşerken, dışa doğru oluşan rüzgarlar, galaksi içinde, yıldız oluşumlarında etkili olabilir. Kara delikler tehlikeli görünebilir, fakat muhtemel olarak Güneşin ve dolayısıyla Dünyanın oluşumunda, güneşten 4 milyon kat büyüklükte olan ve çok uzaklarda bulunan bu kara deliğin yardımı olmuş olabilir.

3) Galaksiler Yamyam gibidir.

Büyük galaksiler inanılmaz yoğunluğa sahiptir. Yakınlarından geçen küçük galaksileri kendilerine çekerek, yıldızlarını ve gaz bulutlarını yutarlar. Samanyolu, güzel görünümlü bir galaksidir. Buna rağmen, aynı zamanda vahşi bir yapıya sahiptir. Şu anda bile, bir kaç küçük galaksiyi yutmaya çalışmaktadır. Bu galaksiler, Samanyolunun merkezinin etrafında dönen kavisli, uzun yıldız kümeleri şeklinde parçalara ayrılmıştır. Neticede hepsi, Samanyolu ile kaynaşacak ve daha büyük bir galaksiye sahip olacağız. Yani, bu küçük galaksiler, kendi kütlelerini bizim galaksimize ilave edecek ve Samanyolu, büyük bir ihtimalle, onları yemeğe devam edecek. Yedikçe daha da acıkacak.

4) Çok güzel bir bölgede yaşamaktayız.

Samanyolu, evrende tek başına değildir. Bizim galaksimiz, yakınlarda bulunan ve LOKAL GRUP diye adlandırılan galaksi topluluğunun bir parçasıdır. Grupta, en büyük yoğunluğa sahip olan Samanyoludur. Hemen sonra, Andromeda Galaksisi gelmektedir. Bu galaksinin yoğunluğu, bizimkine nazaran daha az olmasına rağmen, daha geniş bir bölgeye yayılmıştır. Triangulum Galaksisi de spiral bir galaksidir. Fakat çok büyük değildir. Lokal Grubun içinde oraya buraya dağılmış, tahminen 36 galaksi bulunmakta ve bunların çoğu, cüce galaksilerdir. Çok zayıf ışık yaydıkları için, farkedilmeleri zordur.

5) Bizler, şehir dışında sayılırız.

Virgo Salkımı, Lokal Grup içinde en fazla galaksiye sahip olanıdır. Bu salkım, 2000 galaksiyi içinde barındıran muazzam bir topluluktur. Bu galaksilerin çoğu, Samanyolu kadar büyük ve bazıları daha da büyüktür. Virgo Salkımı, Samanyoluna en yakın olanıdır. Merkezine olan uzaklık, takriben 60 milyon ışık yılıdır. Çekim gücü konusunda, Samanyolu, Virgo Salkımına bağımlı gibi görünmekte, yani onun bir parçası, sadece çok uzaklarda bulunmaktadır. Bu salkımın toplam yoğunluğu, Güneşten bir katrilyon daha fazla olabilir.

6) Sadece milyonda 3’ünü görebilirsiniz.

Karanlık bir gecede dışarı çıktığımızda, binlerce yıldız görebiliriz. Fakat Samanyolu Galaksisinin içinde, takriben 400 milyar yıldız bulunmaktadır. Gördüğümüz yıldızlar, Samanyolunda bulunan yıldızların sadece çok küçük bir miktarıdır. Gerçekte, gördüğümüz yıldızlardan en uzakta olanı bile, sadece 1000 ışık yılı uzaklıktadır. Yıldızların çoğunun ışığı o kadar zayıftır ki, daha yakında oldukları halde görünmezler. Güneş bile, yıldızların çoğundan daha parlak olduğu halde, 60 ışık yılı uzaktan fark edilemeyecek kadar sönük görünmektedir. Etrafta gördüğümüz yıldız topluluğu, Samanyolu okyanusunun içinde sadece bir damla gibidir.

7) %90’ı görülememektedir.

Samanyolu içinde bulunan yıldızların hareketini incelediğimizde, bazı fizik ve matamatik kurallarını tatbik ederek, galaksimizin ne kadar yoğunlukta olduğunu tahmin edebiliriz. (fazla yoğunluk, daha fazla çekim gücü demektir. Bu da, yıldızların, çekim gücünün etkisiyle daha hızlı hareket ettiklerini gösterir.) Aynı zamanda, galaksimizin içindeki yıldızları sayarak, yoğunluklarının ne olduğunu hesaplayabiliriz. Fakat problem olarak karşımıza çıkan şey rakamların uyumlu olmamalarından kaynaklanmaktadır. Yıldızlar (gaz ve toz gibi görülebilen diğer maddeler dahil) galaksinin yoğunluğunun sadece %10 unu meydana getirmekte, geri kalan %90 lık bölüm nerede?  %90 lık bölüm ne olursa olsun, kütle ve yoğunluğu bulunmakta, fakat ışık yaymamaktadır. Buna Karanlık Madde demekteyiz. Bunun kara delikler, ölü yıldızlar, fırlatılmış gezegenler ve soğumuş gaz olmadığını biliyoruz. Bütün bu olasılıklar araştırılmış ve listeden silinmiştir. Geriye kalan şeylerin tam olarak ne olduğunu bilemiyoruz. Emin olduğumuz tek şey, karanlık maddenin var  olduğunu bilmemiz. Ne olduğu hakkında, şu anda, fazla bilgimiz yok. Bilim adamları çalışıyorlar ve umarım on yıl içinde, %90 lık bölümün ne olduğu hakkında bir şeyler öğrenebilirler.

8) Spiral kollar göz yanıltmaktadır.

Buna rağmen spiral kollar kendiliğinden illüzyon yaratmamakta, fakat Samanyolu Galaksisinin spiral kollarındaki yıldızların sayısı, kollar arasındaki yıldız sayısından farklı değildir. Kollar, adeta kozmik trafik sıkışıklığını anımsatmaktadır. Bu bölgeler, lokal yoğunluğa sahiptir. Anayoldaki trafik yoğunluğunun bir benzeri gibidir. Araçlar devamlı olarak bu sıkışıklığın içine girip çıkarlar, fakat trafik yoğunluğu daima vardır. Galaksinin kolları da buna benzer. Yıldızlar devamlı olarak kolların içine girip çıkar, ama kollar durumlarını muhafaza ederler. Tıpkı ana yollardakilere benzer bariyerler vardır. Muazzam büyüklüğe sahip gaz bulutları kollardaki bariyerlere çarpar ve büyük bir çöküntü neticesinde yıldız oluşumu gerçekleşir. Bu yıldızların çok büyük bir kısmı sönük, düşük kütleli, uzun ömürlüdür. Eninde sonunda, kollardan dışarı çıkarlar. Fakat, yıldızların az bir kısmı, çok büyük yoğunluğa sahip, sıcak ve parlaktır. Bu yıldızlar, etraflarındaki gaz bulutlarını aydınlatırlar. Bu yıldızlar çok uzun ömürlü değildir ve kollardan dışarı çıkmak fırsatını bulamadan er geç ölmeğe mahkûmdur. Kollardaki gaz bulutları, bu şekilde aydınlatıldığı için, spiral kolların görünümü daha bariz olur. Işık daha belirgin olduğu için, kolları görebilmekteyiz. Yoksa, bütün yıldızların kollar üzerinde olduğu için değil.

9) Galaksimiz ciddi şekilde yamuktur.

Samanyolu Galaksisi, kabaca 100,000 ışık yılı çapında ve bir kaç bin ışık yılı kalınlığında düz bir diske benzer (elbetteki nasıl ölçüldüğüne bağlıdır). Anlaşılmasını kolaylaştırmak için, üstüste konmuş dört DVD’yi gözönüne getirerek kalınlığı hakkında kabaca bir bilgiye sahip olabiliriz. Güneş altında hiç DVD bıraktığınız oldu mu? Isındıkça, yamuklaşarak bükülmeğe başlayacaktır (eskiden kullanılan Uzun Çalar plaklar, eğilip bükülmeye çok yatkındı). Saman Yolu Galaksisi de, buna benzer bir yamukluğa sahiptir.

Samanyolunun yamuk oluşu, ihtimal olarak, galaksinin yörüngesinde dönmekte olan bir kaç uydu galaksiden kaynaklanmış olabilir. Galaksi diskinin bir tarafı yukarı eğimli, diğer tarafı aşağı eğimlidir. Bir bakıma, Saman yolu üzerinde bir dalgalanma gibidir. Diğer galaksilerin yerlerini saptamak hiç te zor değildir. Mesela; Andromeda Galaksisine göz atabiliriz. İlk bakışta, görmekte zorlanabiliriz, fakat iç kısmını gizleyecek olursak, galaksi diskinin sol tarafının yukarıya, sağ tarafının ise aşağıya doğru kıvrılmış olduğunu görürüz.  Andromeda Galaksisi de, yörüngesinde dönmekte olan uydu galaksilere sahiptir. Bunlar da, Saman Yolunda olduğu gibi, galaksi diskinin yamulmasına sebep olurlar. Samanyolu galaksisindeki bu yamukluk, Güneş Sistemini ve dolayısiyle Dünyayı hiç bir şekilde etkilemez.

10) Andromeda galaksisini detaylı inceleyelim.

Andromeda’yı konuştuğumuza göre, onu gökyüzünde hiç gördünüz mü? Aysız, bulutsuz, karanlık bir gecede, bu galaksi çıplak gözle görülebilir. Sönük görünümde, fakat görüntü olarak, Dünya’nın uydusu Ay’dan sekiz kat daha büyüktür. Sizin için fazla büyük görünmüyorsa, 2 milyar yıl müsaade edin, Saman Yolu galaksisi ile birleşme aşamasında, Andromeda çok daha belirgin şekilde izlenebilecektir.  Andromeda ve Samanyolu galaksileri, saniyede 200 km hızla, aynı ray üzerinde, çarpışmak üzere, birbirine yaklaşmaktadır. Daha önce ifade ettiğimiz gibi, büyük galaksiler, küçük galaksileri yutmaktadır. Fakat 2 büyük galaksi birbiriyle çarpışınca, çok muazzam havai fişek gösterisi meydana gelecektir. Böyle bir durumda, yıldızlar, fiziksel olarak birbirleriyle çarpışmayacak, çünkü böyle büyük bir mikyasta, yıldızlar çok küçüktür. Fakat gaz bulutları, bu çarpışma sonucu yıldız oluştururken her iki galaksiyi de aydınlatacaktır.  Bu arada, her iki galaksinin müşterek çekim gücü, birbirinden çok uzun filizler çıkaracak ve çok muazzam yıldız ve gaz bulutlarının oluşumuna sebep olacaktır. Görünüm olarak harika olacak, fakat bunun yanında, epik ölçekte, şiddet ve vahşet olduğunu gösterecektir.  Neticede, her iki kalaksi birleşecek ve ismi ya Milkomeda? Yahut Andromeway olarak değişecektir. Her ne olursa olsun, birleşme tamamlandığı zaman, çok çok büyük, dev gibi elips bir galaksi oluşacaktır. Bu olay gerçekleştiğinde, Güneş hâlâ hayatta olacak. Henüz kızıl bir dev şeklini almamış olacak. Galaksimizin tarihindeki bu büyük çarpışmaya insan nesli şahit olabilecek mi?  Samanyolu ve Andromeda galaksileri, çarpışma yolunda ilerlemekteler. Takriben 3 milyar yıl içinde çarpışma gerçekleşecek. Bundan sonraki 1 milyar yıl içinde de, meydana gelecek çok büyük çekim gücü neticesindeki oluşumlar sonucunda, tam birleşim gerçekleşecek ve yepyeni elips bir galaksi meydana gelecektir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir